De Dierenbescherming pleitte onlangs voor een verplichte weidegang van koeien. Zonder ingrijpen zal in ons land omstreeks 2025 tweederde - nu eenderde - continu op stal staan. Dat toont recent onderzoek van de Universiteit Wageningen voor de internationale dierenwelzijnsorganisatie WSPA. Maar is de stal echt een lijdensweg voor alle bontgevlekte Ina’s, Elsjes, Yvonne’s en Carla’s? We vragen het de boeren zelf.
Boer Harteveld: weidegang niet nodig
„Als ik de koeien op stal heb staan, heb ik de meeste grip op mijn melkkoeien. Ik weet wat ze te eten krijgen, en ik heb beter zicht op ze.” Johan Harteveld (47) uit Giessenburg vat zijn reden voor weidegang samen. Zijn melkveehouderij telt 130 koeien. Zijn Yvonne’s en Carla’s, staan het hele jaar op stal. Daar is niks mis mee, betoogt hij, mits aan alle voorwaarden zoals goed eten, licht en ruimte is voldaan. „Ze hebben het goed. De stallen zijn niet meer te vergelijken met vijftien à twintig jaar geleden, waar koeien vast stonden in nauwe hokken naast elkaar. Hier kunnen ze van de ene stal naar de andere lopen. Ik heb koematrassen. Dat zijn latex platen, afgedekt met rubber en strooisel erover heen. Met het koecomfort hier is niks mis.” Ook onderling voeren de boeren fikse discussies over weigegang, vertelt hij. „Maar ik heb er een hekel aan als de discussie over weidegang zwartwit gevoerd wordt. Als organisaties als Wakker Dier op basis van emoties discussies voeren en op koeien menselijke gevoelens worden geplakt. Dan wordt er niet van feiten uitgegaan.”
Harteveld laat met trots zijn stallen zien, die aan de zijkanten open zijn. „Het is jammer dat we ‘t de koe zelf niet kunnen vragen. Maar ik ben er van overtuigd dat ze binnen even gelukkig zijn als buiten. Anders zouden we het merken aan de productie. Als de koe zich niet prettig voelt, geeft ze geen goede melk”, lacht de boer. Het wordt een al te technische discussie, zegt hij, maar ook in de wei is de koe niet gevrijwaard van ziekten en risico’s. „En denk je dat als het straks weer koud en nat wordt, de wei een grote modderboel is, de dieren het prettig vinden om kniehoog in de blubber te staan? Onze winters zijn bovendien onvoorspelbaar, wat het niet eenvoudig maakt het grasland te bewerken.”
De enorme stal is vijftig bij dertig meter, en tien meter hoog, met vier rijen boxen. De Carla’s en Yvonne’s lopen gemoedelijk langs elkaar heen, liggen naast elkaar te herkauwen of eten hooi. De koeienvlaai wordt vakkundig door de rasters heen gedrukt door een langzaam voortschuivende robot. Harteveld heeft geen melkrobot. Die kosten gemiddeld 150.000 euro per stuk. „Dat is nog even sparen”, zegt hij veelbetekenend. Dus worden twee keer per dag de koeien naar de melkmachines geleid, en handmatig aan de melkmachines bevestigd. „Als het makkelijk en betaalbaar was om meer grond te krijgen, zou ik misschien ook volledig op weidegang overgaan. Maar ook land wordt alsmaar schaarser en duurder.” Een andere discussie die begint te spelen, is of kalfjes wel direct bij hun moeder weggehaald mogen worden. Harteveld wordt er zichtbaar wanhopig van. „Moet ik straks ook nog tussen de koeien gaan slapen?! Als je een kalfje enkele dagen bij zijn moeder laat, en dan weghaalt, is het echt zielig. Koe overstuur, kalfje overstuur. Laten we de discussie met feiten blijven voeren.”
Boer Den Besten: voor weidegang
„Weidegang voor koeien is goed, absoluut!” Boer Nils den Besten (32) uit Brandwijk windt er geen doekjes om. Dus mogen zijn Ina’s en Elsjes, afkomstig van fraaie koeienfamilies, zelf kiezen of ze naar buiten willen of niet. Mits de uiers geleegd zijn, want anders is het ‘te ver’ lopen van de ene kant van het weiland naar de stal. De boer hield ooit de koeien drie jaar lang continu op stal. Nu wordt weidegang op zijn 45 hectare land ook mogelijk gemaakt door twee ingenieuze melkrobots, toont Den Besten. Daarmee kunnen zijn honderd koeien zelf het moment uitkiezen om gemolken te worden. Geen mensenhand komt er meer aan te pas, en hij hoeft ze niet naar binnen en buiten te jagen.
De opbrengst van de dames bedraagt zo’n 850.000 liter per jaar. Daar bovenop krijgt Den Besten er per liter een premie bij vanwege de weidegang. „Dat koeien in de wei mogen lopen, is ook een vraag vanuit de samenleving. Daar moeten we als boeren naar luisteren, vind ik. Duurzaamheid is een belangrijk maatschappelijk thema en de grote uitdaging. Ook voor ons.” Maar dat koeien ongelukkiger worden als ze niet de wei in mogen, wil er toch niet bij hem in. „We moeten geen menselijke emoties op hen plakken. Ik geloof niet dat koeien een geluksgevoel kennen. Alleen stress en een gevoel van tevredenheid. Het zijn dieren die autistisch zijn in hun gedrag. Ze willen liever geen veranderingen en elke dag hetzelfde ritme.”
Overigens zijn er ook verschillen onder koeien. De ene koe gaat graag naar buiten, terwijl de ander liever op stal blijft staat. Boven de 25 graden begint een koe zonnestress te ervaren. Dus zorgt een ventilator in de stal van Den Besten voor verkoeling. Met glazige ogen liggen vele tientallen koeien herkauwend op de grond. „Gemiddeld doen ze dat twaalf uur lang. Door dit warme weer blijven ze liever binnen. Ik vermoed dat ze op zo’n warme dag als vandaag pas om een uur of vier naar buiten gaan, en daar tot een uur of tien vanavond blijven. Bij redelijk weer gaan ze gemiddeld zes uur naar buiten.” Dat velen de koe graag in de groene weiden zien lopen als nationaal symbool in ons land, begrijpt Den Besten. „Maar dan mag er ook best wat voor betaald worden, zoals een premie.”
Er zijn collega-boeren die koeien fulltime op de wei of in de stal houden. Wat Den Besten betreft moet ieder het zelf weten. Hij heeft voor weidegang gekozen, niet in eerste plaats dus omdat de koe daar dus gelukkiger van wordt, benadrukt hij, maar vanwege ‘de maatschappelijke vraag’. Daarmee is stalgang niet per se slechter met de moderne stallen van tegenwoordig. „Dat was twintig jaar geleden wel anders. Toen stonden koeien de hele dag vast aan kettingen. Mijn opa geloofde dat daar niks mis mee was.”
